https://www.facebook.com/share/p/1BjdAAFZ6m/?mibextid=wwXIfr

Đây là một bài RẤT HAY của Greg Isenberg mà mình nghĩ rằng bạn nên đọc qua!

(Bài rất dài, nhưng rất đáng đọc, dịch bởi @hoangdungai trên FB – mình copy ra note quay lại app thì FB reload mất tiêu không kịp nhớ để credit 😅 – đã updated credit)

(*) Greg cũng là một thiên tài thú vị, hãy follow bạn ấy trên X: @gregisenberg

—

Dạo này mất ngủ vì mấy vụ AI, kiểu não không tắt được…

1. ChatGPT 4o image gen bùng nổ không kém gì ChatGPT ngày xưa. Cái này chắc chắn sẽ đẻ ra cả nghìn startup dạng vertical software, doanh thu từ 1 triệu tới trăm triệu đô mỗi năm. Ví dụ, tui thấy mấy thằng bạn designer giờ hoảng loạn vì tool này tạo mockup nhanh hơn cả team 5 người làm ngày xưa.
2. Content giờ giống như thời Napster với MP3. Hàng triệu creator không nhận ra toàn bộ “gia tài” sáng tạo của họ đang bị AI biến thành đối thủ cạnh tranh. Tưởng tượng nhé, một Youtuber làm video 5 năm trời, giờ AI scrape hết, remix thành nội dung mới ngon hơn, mà không cần xin phép.
3. 3 năm tới, mọi thứ như lịch, inbox, CRM sẽ được rebuild từ đầu. Không phải kiểu “AI-enhanced” cho vui đâu, mà là rethink hoàn toàn. Inbox giờ không chỉ lọc spam mà còn tự reply mail kiểu “Chào anh, em sắp xếp meeting nhé” dựa trên lịch trống của bạn.
4. Tui từng nghĩ AI tạo ra digital employee, nhưng không, nó giống digital employer hơn. Hệ thống AI đầu tiên quản lý được con người sẽ làm thị trường lao động đảo lộn hơn cả cách mạng công nghiệp. Ví dụ, tui thấy có công ty dùng AI assign task cho team, monitor KPI, còn chính xác hơn sếp người thật.
5. Nếu job của bạn là phỏng vấn người để train AI thay thế người phỏng vấn, thì bạn chỉ là một bước trong vòng xoáy tuyệt chủng kỳ lạ. Tui có thằng bạn làm HR, giờ suốt ngày ngồi thu thập dữ liệu giọng nói, phong cách trả lời để AI học, mà nó biết chắc vài năm nữa nó cũng out.
6. AI biến “dịch vụ không scale” thành “sản phẩm với margin dịch vụ.” Unicorn mới sẽ là dịch vụ productized, AI làm 80% việc. Ví dụ, một agency viết content giờ dùng AI draft bài, editor chỉ sửa chút là ship, vừa nhanh vừa rẻ.
7. Xây community khó hơn làm product, nhưng ai cũng làm ngược lại. Sự thật là đa số startup fail vì chả ai care. Tui từng join một nhóm startup, product xịn vãi mà không kéo được user, cuối cùng flop vì không ai thèm vào Discord hỏi han.
8. Đã 739 ngày kể từ video Will Smith ăn spaghetti. Nghĩ xem 739 ngày nữa GenAI sẽ đi tới đâu? Lúc đó chắc không chỉ tạo ảnh, mà dựng phim Hollywood full AI luôn quá.
9. Dân build “AI assistant” toàn chưa từng có assistant thật. Trợ lý thực sự cần context, history, mối quan hệ. 95% chatbot hiện tại ngu ngu, kiểu hỏi “Hôm qua tui nói gì?” là nó đơ ngay.
10. 36 tháng nữa, customer support tự động gần hết. Không chỉ ticket đơn giản, mà cả mấy vấn đề phức tạp, multi-step trước giờ cần senior staff cũng xong. Tui thấy mấy công ty e-commerce giờ dùng bot xử lý refund, tracking đơn hàng chuẩn hơn cả người.
11. Điều tệ nhất với startup là thành công nửa vời. Đủ để bạn tiếp tục nhưng không đủ để đổi đời. Nhiều founder kẹt ở đó. Tui đang nghĩ nhiều về việc shutdown hay all-in vài dự án, kiểu không ngủ được vì lăn tăn.
12. Phản ứng dữ dội với AI không chỉ từ người bị thay thế. Mọi người sẽ nổi điên khi nhận ra digital identity của họ bị biến thành training data mà không xin phép. Ví dụ, bạn up ảnh lên IG, giờ nó thành nguyên liệu cho AI tạo ảnh mới, bạn có biết đâu.
13. Chả ai đọc terms of service bao giờ. Thật đấy, bạn đã đọc hết cái đống chữ nhỏ xíu đó lần nào chưa?
14. “Sketching economy” mới là cách mạng thật của AI. Khi ai cũng biến phác thảo thô thành thiết kế xịn, thì taste và ý tưởng là thứ hiếm. Tui thấy mấy bạn artist giờ chỉ cần vẽ nguệch ngoạc, AI render ra logo đẹp lung linh.
15. Nói thẳng luôn, tiền (và cơ hội cho dân thường) nằm ở AI startup vertical-specific, hiểu rõ ngành. Không phải kiểu thêm vài từ ngành vào prompt là xong đâu. Ví dụ, AI cho logistics phải biết cách tối ưu tuyến đường, không chỉ chat nhảm.
16. Consumer mobile hồi sinh mạnh mẽ. Từ desktop-first, sang mobile-first, giờ là AI-first mobile app. Đợt app trăm triệu đô tới sẽ mobile-first, nhúng AI từ ngày đầu. Tui thấy mấy app dating giờ dùng AI match người chuẩn hơn Tinder.
17. AI middleman boom mới bắt đầu. Công ty đứng giữa foundation model và ngành cụ thể sẽ hốt phần lớn value, hai đầu còn lại thì commoditize. Ví dụ, công ty làm AI cho y tế, không build model từ đầu mà tối ưu cho bác sĩ, kiếm bộn tiền.
18. Một nghề mới ra đời: AI workflow designer. Người map được quy trình con người sang workflow AI sẽ là consultant lương cao nhất thập kỷ tới. Tui thấy vài công ty thuê người kiểu này, lương 6-7 figure USD/năm.
19. AI tạo ra thị trường winner-take-most trong một đêm. Cửa sổ để thành giải pháp số 1 trong một vertical chỉ 6-12 tháng, sau đó đóng băng cả thập kỷ. Cái này làm tui mất ngủ thật luôn haha.
20. Chiến lược đỉnh: rebuild sản phẩm truyền thống với AI làm lợi thế. Giấu complexity sau interface quen thuộc. Tìm app xưa không có AI, làm lại AI-first nếu nó thêm value cho khách. Dùng AI feature (đừng bán AI) trong marketing kiểu creator-led. Đây là playbook chuẩn.
21. Distribution là moat duy nhất còn lại. Product, tech, team đều copy được, nhưng connect trực tiếp với khách thì không. Tui thấy mấy startup fail dù tech xịn, vì không ai biết tới.
22. Sắp tới, custom AI tool rẻ hơn thuê người, kể cả với small business. Một tiệm nail nhỏ cũng sẽ có bot quản lý lịch hẹn, trả lời khách.
23. Chả ai nói về việc AI làm mấy business “không mua được” trở nên hấp dẫn. Automate operation xong, vấn đề phụ thuộc owner biến mất. Ví dụ, tiệm bánh gia đình giờ AI quản lý đơn, ai cũng muốn mua lại.
24. Cơn sốt mua lại SMB sắp tới làm bong bóng tech 2021 thành trò trẻ con. AI giảm 60% chi phí vận hành, mọi small business thành máy in tiền. Tui thấy vài deal tiệm cafe nhỏ mà giờ cash flow ngon hơn cả startup.
25. Nếu vibe coding là cơ hội 100 tỷ đô, thì vibe marketing lớn cỡ nào? Follow co-founder tui
26. Studio game sẽ chia hai loại. Một là farm content chạy bằng agent, tạo asset vô hạn; hai là boutique tập trung core mechanics. Giữa lưng chừng thì chết hết. Tui thấy mấy game indie giờ AI làm background, nhân vật nhanh vãi.
27. Corporate photography chết rồi. Chả công ty nào trả 2K USD cho photoshoot stock-style khi AI tạo ảnh on-brand unlimited với giá subscription. Tui thấy agency giờ dùng Midjourney làm campaign, rẻ hơn chục lần.
28. Enterprise sales bị AI lật ngược. Dùng AI xác định đúng lúc, đúng cách nói chuyện với buyer, trigger automation. Tui sẽ nói thêm trên podcast sớm thôi.
29. AGI có emerge từ mạng agent liên kết không? Tính chất emergent xuất hiện mà không ai thiết kế. Tui nghĩ mình đang build neural connection mà không biết.
30. GenAI là category nghìn tỷ, nhưng predictive AI mới âm thầm làm giàu. Biết trước chuyện gì xảy ra giá trị hơn tạo content mới. Ví dụ, AI dự đoán trend bán hàng ngon hơn viết bài PR.
31. “AI bubble” là thuế đánh vào VC không phân biệt được innovation thật với OpenAI API gói lại. Tui thấy mấy quỹ đầu tư rót tiền mù quáng, flop là cái chắc.
32. Interface sẽ thành personality. Tool nào cũng nói chuyện được, vibe và tone quyết định trust, loyalty. Tui đang đầu tư thêm vào design firm meetLCA cho AI age, follow để xem thêm nhé.
33. AI giết homepage. Interface thay bằng entry point đổi theo bạn là ai, cần gì, tới khi nào. Tui thấy mấy site giờ tự động adjust layout dựa trên user behavior.
34. Chả ai trả tiền cho “AI”. Họ trả để giải vấn đề 10K USD/giờ trong 3 click. Bán outcome, giấu AI đi.
35. AI unbundle Google. Mọi vertical search, directory, comparison tool là cơ hội tỷ đô trá hình. Ví dụ, AI search job giờ ngon hơn LinkedIn.
36. Small business sẽ có “ghost team”. Bookkeeper, sales agent, marketer tự động – 1 founder + 5 bot điều hành. Tui thấy tiệm tóc gần nhà giờ bot trả lời khách trên FB ngon lành.
37. AI content tạo monoculture ý tưởng. Ai cũng xài cùng model, output giống nhau. Tư duy gốc của con người thành premium. Hãy weird, weird sẽ bán được.
38. Trường học không bị AI disrupt, mà bị disintermediate. Teen thông minh skip giáo dục chính quy, build audience, chạy thử nghiệm, học nhanh hơn. Trẻ con muốn làm creator, nhưng creator thành entrepreneur. Entrepreneurship thành nghề hot nhất.
39. 18 tháng nữa, 80% “AI startup” thành spam. Phần còn lại thành hạ tầng. Tui thấy mấy công ty AI giờ toàn clone nhau, ít thằng sống sót.
40. Tranh cãi conversion rate product hết thời. Cãi 2 màu nút làm gì khi AI focus group test 200 biến thể qua đêm?
41. Marketing phần lớn do AI làm. Con người chuyển lên storytelling, vibes, brand energy. Tui thấy mấy campaign giờ AI viết script, người chỉ thêm cảm xúc.
42. Quyết định tuyển dụng ngon nhất năm nay? Head of AI ops. Người build workflow, glue tool, ship outcome. Tui thấy công ty nào có vị trí này là scale nhanh vãi.
43. Startup AGI tỷ đô đầu tiên sẽ nhìn như đồ chơi lúc đầu. Mọi interface đổi đời đều vậy. Tui cá là nó sẽ kiểu chatbot ngớ ngẩn ban đầu thôi.
44. AI-powered distribution > AI-powered product. Product trung bình mà reach xịn vẫn thắng product ngon nhưng không ai biết.
45. Dân vẫn ghét subscription hàng tháng. Outcome-based pricing còn sơ khai, áp dụng cái này là lợi thế cạnh tranh. SaaS lớn không đấu lại bạn đâu.
46. Không biết cửa sổ này mở bao lâu, nhưng giờ là lúc mọi luật chơi build business bị viết lại. Ai chơi với tool mới, tạo audience, community, thì có lợi thế bất công luôn.

Chúc ae ngủ ngon, tui thì chắc còn thức dài haha.

—

buildinpublic #bipvn_share #bipvn

Trong hành trình tự nhận thức, con người thường phải đối mặt với câu hỏi về “cái tôi” thật sự của mình – liệu chúng ta có nên chấp nhận những mặt tối, những góc khuất mà xã hội không chấp nhận hay tiếp tục đeo những chiếc mặt nạ “tốt đẹp” để phù hợp với chuẩn mực? Bài luận này sẽ khám phá khái niệm “trở lại người xấu” như một hành động quay về với bản ngã nguyên thủy, phân tích những nguyên nhân, hệ quả và cách thức để cân bằng giữa việc chấp nhận mình và hoàn thiện bản thân.

Bản ngã và người xấu ẩn sâu trong mỗi con người

Bản ngã, từ góc nhìn Hán Việt, là sự kết hợp giữa “Bản” (本) nghĩa là gốc rễ, và “Ngã” (我) nghĩa là tôi. Bản ngã chính là “cái tôi” – tập hợp những lý tưởng, ký ức, kết luận, kinh nghiệm, niềm tin rằng bản thân là một cá thể riêng biệt, tách biệt với phần còn lại của thế giới. Theo triết học, bản ngã là cái tôi ý thức, hay đơn giản là “tôi”, bao gồm những đặc tính phân biệt bản thân với người khác.

Trong mỗi con người, bản ngã không phải thứ “tốt” hay “xấu” mà chỉ đơn giản là một công cụ. Như một nhà phân tích tâm hồn đã viết: “Bản ngã tồn tại như một cơ chế sinh học. Cái tôi cũng tồn tại như một phương tiện cho sự tăng trưởng tâm linh của chúng ta”. Tuy nhiên, khi bản ngã phát triển theo chiều hướng tiêu cực, nó có thể biến thành “người xấu” trong mỗi chúng ta – phần mà nhiều người cố gắng kiềm chế hoặc che giấu.

Cơ chế hoạt động của bản ngã tiêu cực

Bản ngã hoạt động theo một chu trình đáng chú ý gồm ba giai đoạn: kiểm soát, xây dựng-duy trì, và phản chiếu. Đầu tiên, nó tự động hóa và định nghĩa bản thân vào tất cả những gì mà nó tin rằng nó đang kiểm soát. Tiếp theo, bản ngã luôn muốn giữ vững và bảo vệ những gì nó kiểm soát, đồng thời không ngừng mở rộng chúng. Cuối cùng, nó phản chiếu qua con mắt người khác để tự đánh giá.

Hiện tượng “trở lại người xấu”

Hiện tượng “trở lại người xấu” xuất hiện khi một người quyết định quay về với bản ngã nguyên thủy của mình thay vì tiếp tục duy trì một hình ảnh giả tạo. Điều này được minh họa trong truyện “Người Xấu” khi nhân vật chính tuyên bố: “Để trở thành hình mẫu lý tưởng của người con gái ấy, trong suốt 10 năm qua tôi đã diễn vai thanh niên tốt bụng tới mức được gọi là thiên thần! Tuy nhiên, cô ấy lại nói rằng mình thích trai hư và trai tốt là một bọn cực kì nhàm chán… Vậy thì ngay từ hôm nay, tôi chẳng cần phải diễn làm gì nữa! Tôi sẽ trở lại với con người thật của mình – một kẻ xấu chính hiệu!”.

Thói xấu và sự hình thành bản ngã tiêu cực

“Những thói xấu ban đầu giống như người lạ đi ngang qua cuộc đời chúng ta, sau đó trở thành người bạn thân sống chung trong ngôi nhà tâm hồn và cuối cùng biến thành ông chủ nhà khó tính”. Câu nói này mô tả chính xác quá trình mà thói xấu – biểu hiện của bản ngã tiêu cực – xâm chiếm và kiểm soát con người.

Ban đầu, thói xấu chỉ là những hành động nhỏ, dễ bị bỏ qua. Như một nhà văn đã viết: “Chúng ta đều trải qua những khoảnh khắc trống trải, những thiếu sót và không ai là hoàn hảo. Những thói xấu là những thói quen hoặc cách ứng xử, hành động tiêu cực, gây ảnh hưởng xấu đến bản thân và môi trường xung quanh”. Khi không được kiểm soát, chúng dần trở thành thói quen, và cuối cùng kiểm soát hoàn toàn con người.

Nhà triết học Nietzsche từng cảnh báo: “Ai chống lại yêu quỷ nên cẩn trọng để không chính mình trở thành yêu quỷ. Nếu bạn chằm chằm nhìn đủ lâu vào vực thẳm, vực thẳm sẽ nhìn lại bạn”. Điều này nhấn mạnh nguy cơ khi con người đấu tranh với bản ngã tiêu cực mà không có phương pháp đúng đắn.

Nguyên nhân của việc quay về bản ngã tiêu cực

Nhiều yếu tố có thể thúc đẩy một người quay về với bản ngã tiêu cực:

Sự mệt mỏi khi phải “diễn”

Con người dần mệt mỏi khi phải liên tục đeo mặt nạ xã hội, khi phải sống không đúng với bản thân. Như trong ví dụ về “Người Xấu”, 10 năm “diễn vai thanh niên tốt” đã khiến nhân vật chính kiệt sức và muốn trở về con người thật.

Áp lực của kỳ vọng xã hội

“Chúng ta thường có rất nhiều quan điểm: hãy sống tự tin, nỗ lực hết mình, dám ước mơ và sẵn sàng thách thức. Những thông điệp này hoàn toàn chính xác vì nó động viên mỗi người sống tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, nó cũng là gánh nặng và là tiêu chí gây áp lực đối với những người có quan điểm khác, lối sống và mục tiêu khác”.

Bản ngã quá lớn

“Một khi cái tôi càng lớn lên, con người càng gây ra nhiều nghiệp chướng, sai lầm”. Một bản ngã quá lớn có thể dẫn đến việc con người thường xuyên tìm kiếm sự chú ý, khẳng định và công nhận, dẫn đến những hành vi tiêu cực khi không nhận được điều đó.
Hậu quả của việc quay về bản ngã tiêu cực

Sự xuống cấp của nhân cách

“Tác hại của các thói hư tật xấu là vô cùng ghê gớm…. Thói quen xấu là người bạn đồng hành của chủ nghĩa cá nhân ích kỉ”. Khi quay về bản ngã tiêu cực, con người dễ đánh mất những phẩm chất tốt đẹp đã xây dựng.

Mất kiểm soát bản thân

“Mọi thứ đều được “cái tôi, cái ý thức” này chi phối một cách vô hình mà chúng ta không hề nhận ra”. Khi bản ngã tiêu cực chiếm ưu thế, con người dần mất kiểm soát và bị chi phối bởi những thói xấu, biến thành nô lệ của chính mình.

Gây hại cho bản thân và người khác

“Một số nghiên cứu còn chỉ ra người có bản ngã cao thường không biết nhìn nhận lại những lỗi sai của bản thân mình, một số trường hợp còn làm tổn thương người khác”. Bản ngã tiêu cực không chỉ gây hại cho chính người mang nó mà còn ảnh hưởng đến những người xung quanh.

Cân bằng: Chấp nhận bản ngã nhưng kiểm soát mặt tiêu cực

Thay vì hoàn toàn quay về bản ngã tiêu cực hoặc cố gắng phủ nhận nó, con người nên tìm cách cân bằng:
Nhìn nhận lại bản thân một cách trung thực
“Tự tìm hiểu về bản thân và thấu hiểu sâu hơn về tâm trạng của mình là một cách hiệu quả giúp vượt qua bản ngã. Bằng cách dành thời gian để chữa lành bản thân và nhìn sâu vào bên trong, bạn có thể nhận ra rằng một số sự kiện có thể diễn ra theo hướng khác nếu bạn có thể kiểm soát cái tôi của mình”.

Thực hành thiền định và tự vấn

“Thiền không chỉ giúp bạn đạt được trạng thái bình yên trong tâm trí mà còn là một phương pháp chữa lành tâm hồn tuyệt vời”. Câu hỏi “Tôi là ai giữa dòng đời này?” giúp bạn nhận biết rõ hơn về bản thân và ý thức về hành động, vị trí và vai trò của mình trong cuộc sống.

Biết cách “không dây dưa” với những yếu tố tiêu cực
“Không dây dưa là trí tuệ. Mọi việc trên đời đều có giá của nó và việc bạn giao tiếp với ai cũng không phải ngoại lệ. Nếu mãi dây dưa với những người xấu, dần dần bạn sẽ lãng phí thời gian, sức lực của bản thân, thậm chí là trở nên giống họ mà không hay biết”.
Hoàn thiện bản thân: Vượt lên trên bản ngã
Thay vì quay về bản ngã tiêu cực, con người nên hướng tới việc vượt lên trên bản ngã, tiến tới một trạng thái cao hơn của ý thức:

Bỏ tính kiêu ngạo

Kiêu ngạo là một biểu hiện rõ ràng của bản ngã tiêu cực. Khi bỏ được tính kiêu ngạo, con người sẽ khiêm tốn hơn, dễ tiếp thu và phát triển hơn.
Thoát khỏi ảo tưởng

“Bản ngã dường như không thích sự thay đổi, nó nhìn nhận vấn đề một cách chủ quan và cứng nhắc. Vì thế, khi có những đụng chạm về quan điểm, lối sống, nó dễ bị tổn thương và hình thành phản ứng đấu tranh để bảo vệ mình”. Nhận ra những ảo tưởng về bản thân là bước đầu tiên để thoát khỏi vòng kiểm soát của bản ngã tiêu cực.

Kết luận

“Trở lại người xấu” – quay về bản ngã tiêu cực – là một hành trình phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố tâm lý, xã hội và cá nhân. Thay vì hoàn toàn quay về với “người xấu” trong mình hoặc cố gắng phủ nhận nó, con người nên tìm cách cân bằng: chấp nhận bản ngã nhưng kiểm soát mặt tiêu cực, đồng thời phát triển những phẩm chất tích cực.

Như triết gia Aristotle từng nói: “Chúng ta bản chất là những gì chúng ta thường xuyên làm”. Thói quen tạo nên tính cách, và tính cách tạo nên con người. Cuối cùng, bản ngã không phải là kẻ thù cần tiêu diệt, mà là một phần cần được hiểu, chấp nhận và chuyển hóa để trở thành con người thật sự của mình – một con người toàn vẹn, với đầy đủ ánh sáng và bóng tối, nhưng luôn hướng tới sự phát triển và hoàn thiện.

Như một ngôn từ cổ xưa đã dạy: “Trước khi biết mọi thứ, bạn phải biết mình là ai – điểm mạnh, điểm yếu, nguyện vọng, động lực, đức tin và nhận thức cá nhân của bạn là gì. Bạn phải gắn kết chúng với cảm xúc của mình. Nói cách khác, bạn phải tự hiểu được chính mình”. Và đó mới chính là sự trở về với bản ngã đích thực.

Tóm tắt: Vibe coding là một phương pháp lập trình mới nổi, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI) tự động sinh mã từ yêu cầu ngôn ngữ tự nhiên, giảm thiểu gánh nặng viết code thủ công. Xu hướng này được Andrej Karpathy – cựu thành viên OpenAI – đặt tên vào tháng 2/2025, và đang dần thay đổi cách con người tương tác với phần mềm. Dưới đây là phân tích chi tiết về khái niệm, cơ chế hoạt động, tiềm năng và thách thức của vibe coding.

Khái Niệm và Nguồn Gốc

Vibe coding là kỹ thuật lập trình phụ thuộc vào AI, cho phép người dùng mô tả yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên để hệ thống sinh mã tự động. Khái niệm này được Andrej Karpathy – nhà đồng sáng lập OpenAI – giới thiệu vào tháng 2/2025, và nhanh chóng được Merriam-Webster liệt vào danh sách từ ngữ “xu hướng”. Karpathy mô tả vibe coding như một phong cách “thảo luận” với AI, nơi con người tập trung vào “nhìn, nói, chạy và sao chép” thay vì viết mã chi tiết.

Nền tảng triết lý của vibe coding nằm trong quan điểm rằng “ngôn ngữ nóng nhất sắp tới là tiếng Anh”, ám chỉ khả năng của mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đã phát triển đến mức cho phép con người điều khiển máy tính mà không cần học tập ngôn ngữ lập trình truyền thống.

Cơ Chế Hoạt Động

Vibe coding dựa trên sự tương tác giữa người dùng và LLM được huấn luyện chuyên sâu cho coding. Quá trình thực hiện bao gồm các bước sau:

1. Diễn đạt yêu cầu: Người dùng mô tả ý định lập trình bằng ngôn ngữ tự nhiên (ví dụ: “Tạo một trò chơi bay 3D trong trình duyệt”).
2. Sinh mã: LLM giải thích yêu cầu, tự động tạo code tương ứng.
3. Kiểm tra và tinh chỉnh: Code được chạy thử nghiệm. Nếu có lỗi, người dùng sẽ phản hồi để AI điều chỉnh3.
4. Lặp lại: Quá trình được tiếp tục cho đến khi mã đáp ứng tiêu chuẩn.

Công cụ phổ biến cho vibe coding bao gồm Cursor Composer, GitHub Copilot, Replit Agent và Windsurf. Các công cụ này tích hợp AI vào môi trường phát triển (IDE), cho phép người dùng “nói” trực tiếp cho AI qua giao diện chat.

Tiềm Năng và Ứng Dụng

Tăng Tốc Phát Triển

Vibe coding giúp giảm rào cản kỹ thuật, cho phép cả người mới lẫn chuyên gia tập trung vào logic ứng dụng thay vì cú pháp code. Ví dụ, Pieter Levels đã tạo trò chơi MMO “Fly.pieter.com” trong hai giờ bằng cách yêu cầu AI: “Tạo trò chơi bay 3D trong trình duyệt với các tòa nhà chọc trời”. Dự án này đạt doanh thu hơn 1,3 tỷ đồng/tháng sau hai tuần ra mắt.

Tính Universal

Phương pháp này phù hợp với nhiều lĩnh vực:

• Ứng dụng web: Xây dựng SaaS với Next.js, Supabase.
• Ứng dụng di động: Tích hợp API OpenAI/Claude.
• Game Development: Tạo trò chơi browser-based.

Phát Triển Dân Chủ Hóa

Vibe coding là một phần của phong trào “low code/no code”, thúc đẩy “Citizen Development” – cho phép người không chuyên tạo phần mềm. Theo dữ liệu năm 2024, GitHub Copilot đã có 1,3 triệu người dùng, Cursor Component – 40.000 người dùng trả phí, cho thấy sự phổ biến ngày càng tăng.

Nhược Điểm và Thách Thức

Mất Kiểm Soát và Hiểu Biết

Khi người dùng không đọc/hiểu code do AI sinh ra, mã có thể trở thành “hộp đen” (black box) – gây khó khăn trong debug và bảo trì. Một ví dụ tiêu biểu là trò chơi React Native bị lỗi ghi đè input do AI. Một lập trình viên chia sẻ: “Codebase ngày càng lộn xộn, quá lớn so với cửa sổ ngữ cảnh LLM”.

Tính Tính Tố và Bảo Mật

• Lỗi ẩn: AI có thể sinh ra code chứa lỗ hổng như XSS.
• Technical Debt: Code AI sinh thường thiếu logic rõ ràng, dẫn đến “nợ kỹ thuật” khi bảo trì.

Hiệu Suất Giảm Tốc

Mặc dù ban đầu nhanh, vibe coding có thể tiêu tốn nhiều thời gian hơn cho người mới do:

• Vòng lặp thử-sai: Điều chỉnh yêu cầu AI nhiều lần để đạt kết quả mong muốn.
• Code rối rắm: AI thường tạo logic đan xen, chứa các con số/hàm không rõ nguồn gốc.

So Sánh với Lập Trình Truyền Thống

Tương Lai và Xu Hướng

Vibe coding đang được xem là giải pháp thay thế cho low code/no code, song nó chưa thể thay thế hoàn toàn lập trình truyền thống – đặc biệt trong các lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cao như hệ thống an ninh, trí tuệ nhân tạo, hay phần cứng nhúng.

Theo Karpathy, tương lai của coding sẽ là “lập trình bằng tiếng Anh”, nơi con người tập trung vào logic sáng tạo còn AI xử lý phần kỹ thuật. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có:

1. Hệ thống kiểm tra code AI để đảm bảo an toàn.
2. Công cụ hỗ trợ debug cho code sinh từ AI.
3. Kỹ năng mới cho lập trình viên: “vibe debugging” – khả năng hiểu và chỉnh sửa code AI sinh.

Kết Luận

Vibe coding là một cuộc cách mạng trong phát triển phần mềm, giúp giảm thời gian và chi phí, mở rộng khả năng tiếp cận cho mọi người. Tuy nhiên, nó không phải là “phương pháp vạn năng”. Thành công của xu hướng này phụ thuộc vào sự phát triển của AI, cũng như khả năng của con người trong việc quản lý trade-off giữa tốc độ và kiểm soát.

Như Karpathy từng nói: “Vibe coding là tương lai của coding, nhưng tương lai đó cần được xây dựng một cách có trách nhiệm”.

Nguồn tham khảo:

https://en.wikipedia.org/wiki/Vibe_coding

https://niviki.com/p/vibe-coding-trong-phan-mem

https://tinhte.vn/thread/tuong-lai-cua-viec-lap-trinh-se-nhu-the-nao-khi-xu-the-vibe-coding-ngay-mot-pho-bien.3967472/

https://tigosolutions.com/vibe-coding-su-ket-thuc-cua-lap-trinh-truyen-thong-8118

https://niviki.com/p/vibe-coding-va-cac-nhuoc-diem

https://vnreview.vn/threads/vibe-coding-lap-trinh-bang-ai-khong-can-hieu-code-tao-game-trong-30-phut-kiem-hon-1-ty-dong-moi-thang.56058/

https://nocodevietnam.com/p/khoa-hoc-vibe-coding-lap-trinh-dung-ai

Hôm nay là một ngày đặc biệt mình sẽ không bình luận gì về bài viết này. Đọc, nghe và ngẫm nghĩ.

TT, 18/03/2025

https://www.theatlantic.com/family/archive/2025/03/teen-dating-milestone-decline/681971

Ngày càng ít người trẻ bước vào các mối quan hệ tình cảm.

Viết bởi Faith Hill – Ngày 10 tháng 3, 2025

Lisa A. Phillips gần đây tự thấy mình ở một vị trí kỳ lạ: cố gắng thuyết phục sinh viên rằng tình yêu lãng mạn là điều đáng giá. Họ không tin vào việc lý tưởng hóa quá mức sự gắn kết đôi lứa hay những lời sáo rỗng trong phim hài tình cảm; một số còn khẳng định rằng tình yêu chỉ là một khái niệm do truyền thông tạo ra. Phillips – một nhà báo giảng dạy khóa học “Tình yêu và Tan vỡ” tại Đại học SUNY New Paltz – đáp lại rằng tất nhiên các mối quan hệ không phải lúc nào cũng tràn đầy đam mê hoàn hảo, và chúng ta nên chất vấn những lối mòn sáo rỗng xung quanh mình. Nhưng bà cũng nói thêm: Những lối mòn đó bắt nguồn từ đâu đó chứ. Trên khắp các nền văn hóa, con người mô tả trải nghiệm phải lòng một ai đó theo cách khá giống nhau, “dù họ lớn lên với dòng phim Disney truyền trong huyết quản,” bà nói với tôi, hay “ở một nơi hẻo lánh không có bất kỳ phương tiện truyền thông nào.” Cảm giác đó thật mãnh liệt, bà giảng cho sinh viên; nó choáng ngợp; nó có thể khiến người ta thấy như vượt lên mọi thứ trần tục. Thế nhưng sinh viên của bà vẫn hoài nghi.

Có lẽ nếu Phillips giảng dạy khóa học này một thập kỷ trước, sinh viên của bà đã sớm tự mình trải nghiệm ít nhiều về điều đó. Nhưng ngày nay, khả năng đó ít hơn nhiều: Nghiên cứu cho thấy số lượng thiếu niên trải qua các mối quan hệ tình cảm đang giảm sút. Trong một cuộc thăm dò năm 2023 của Trung tâm Khảo sát Đời sống Người Mỹ, 56% người trưởng thành thuộc Thế hệ Z cho biết họ đã từng có một mối quan hệ tình cảm nào đó trong những năm thiếu niên, so với 76% ở thế hệ X và 78% ở thế hệ Baby Boomer. Và Khảo sát Xã hội Tổng quát – một cuộc thăm dò lâu năm khoảng 3.000 người Mỹ – phát hiện năm 2021 rằng 54% người tham gia tuổi từ 18 đến 34 nói họ không có một “người yêu ổn định”; trong năm 2004, chỉ 33% nói như vậy.

Như tôi từng viết, rất nhiều người trưởng thành Mỹ đang rút lui khỏi chuyện yêu đương – không chỉ người trẻ. Nhưng xu hướng này dường như đặc biệt rõ nét ở thế hệ Z, tức những người sinh khoảng từ 1997 đến 2012. Tất nhiên, bạn vẫn có thể trưởng thành hoàn toàn và khỏe mạnh mà chưa từng có một mối quan hệ lãng mạn nào; một số nghiên cứu thậm chí cho thấy có lẽ bạn sẽ tốt hơn nếu như vậy. Tuy nhiên, xét trên bình diện chung, sự chuyển dịch này có thể gây lo ngại: theo các nhà nghiên cứu tôi trao đổi, đó là dấu hiệu của một thế hệ đang vật lộn với sự tổn thương tâm lý. Tình yêu đầu đời, với rất nhiều người, từng là một cột mốc trên con đường trưởng thành – một trải nghiệm thử thách, hưng phấn, mở mang thế giới quan giúp người ta hiểu mình là ai và họ đang tìm kiếm điều gì. Sẽ mất mát ra sao nếu nghi thức trưởng thành đó biến mất?

Bạn có thể trải nghiệm rất nhiều điều mà không cần ở trong một mối quan hệ chính thức. Bạn có thể tán tỉnh; bạn có thể hôn; bạn có thể khiêu vũ. Bạn có thể “cảm nắng” một ai đó đến mức hình bóng họ chiếm trọn tâm trí; bạn có thể quan tâm sâu sắc đến một người; bạn có thể bị tổn thương – rất nhiều. Rất nhiều người trẻ, như vậy, có thể đang có những cuộc gặp gỡ tình cảm làm thay đổi cuộc đời nhưng vẫn nói rằng họ chưa từng bước vào một mối quan hệ nào cả. Có thể cái thay đổi là nhãn gọi, chứ không phải thực chất cảm xúc – nhà tâm lý học phát triển Thao Ha tại Đại học Bang Arizona nói với tôi như vậy. Bà nhận thấy nhiều học sinh trung học cho biết họ đã từng “hẹn hò” – một thuật ngữ lỏng lẻo hơn có lẽ phù hợp hơn với thực tế tán tỉnh của tuổi mới lớn ngày nay. (Theo một khảo sát của YouGov năm ngoái, khoảng 50% người từ 18 đến 34 tuổi nói rằng họ đã từng ở trong một “situationship,” tức mối quan hệ mập mờ, không được định nghĩa rõ ràng). Một số hoạt động tình cảm đó có thể không bao hàm tính độc quyền hay đều đặn, hoặc không có bất kỳ lời hứa hẹn cam kết dài lâu nào. Nhưng chúng vẫn có thể giúp người trẻ đạt được những lợi ích cốt lõi từ việc khám phá tình cảm sớm: giành quyền tự chủ khỏi cha mẹ, phát triển bản sắc cá nhân – điều mà Phillips gọi là lợi ích “hiện sinh” – tức “quá trình thử-sai đôi khi đau đớn, đôi khi tuyệt vời để tìm kiếm sự gắn bó gần gũi.”

Thực tế, để trở thành một người lớn trưởng thành đầy đủ, bạn không nhất thiết phải có kinh nghiệm yêu đương nào. Tuổi vị thành niên và giai đoạn trưởng thành chớm nở là thời kỳ nhiều bất định; điều người trẻ cần nhất, theo Amy Rauer – giáo sư phát triển con người tại Đại học Tennessee, Knoxville – nói với tôi, thường chỉ là một “cổ động viên”: một người đồng trang lứa, ông bà, huấn luyện viên, hoặc ai đó khiến họ cảm thấy mình có giá trị, qua đó giúp họ có được cảm giác an toàn trong các mối quan hệ tương lai. Thanh thiếu niên cũng có thể học các kỹ năng xã hội – cách nói chuyện xã giao, giải quyết tranh cãi, đồng cảm vượt khác biệt – thông qua đủ loại tình bạn thuần túy.

Một số nghiên cứu, Phillips chỉ ra, thực tế cho thấy người trẻ có thể hưởng lợi từ việc thiếu vắng hoạt động tình cảm. Một nghiên cứu cho thấy so với các bạn đồng trang lứa có hẹn hò, những học sinh rất ít hoặc không hẹn hò trong suốt bảy năm được giáo viên đánh giá là có kỹ năng lãnh đạo và kỹ năng xã hội tốt hơn, và bản thân các em cũng báo cáo ít triệu chứng trầm cảm hơn. Suy cho cùng, tình yêu tuổi trẻ không phải lúc nào cũng tích cực. Nó có thể là cơn lốc cảm xúc; nó có thể làm xao nhãng việc học, hoặc xao lãng bạn bè, hay các sở thích khác. Trong trường hợp tệ nhất, nó có thể mang tính bạo hành. (Các bé gái tuổi vị thành niên trải nghiệm bạo lực trong quan hệ tình cảm ở mức độ đặc biệt cao). Và khi mối tình kết thúc, thiếu niên – với tầm nhìn còn hạn hẹp và ít cơ chế đối phó đã được học – có thể suy sụp hoàn toàn.

Mặc cho việc thiếu kinh nghiệm yêu đương giờ đây đã trở nên phổ biến – đặc biệt nhưng không chỉ ở tuổi teen – rất nhiều người vẫn cảm thấy xấu hổ về điều đó. Trên TikTok tràn ngập những người có ảnh hưởng khoe rằng họ 26 tuổi hoặc 30 hay 40 mà chưa từng ở trong mối quan hệ nào, chia sẻ điều đó khiến họ bất an ra sao; hàng trăm nghìn bình luận đổ vào, bộc bạch cảm giác xấu hổ tương tự. Nhiều bạn bè của tôi, những người sắp chạm ngưỡng 30, liên tục căng thẳng về chuyện này: Họ sợ rằng họ sẽ không biết cách trở thành một người yêu tốt nếu cơ hội đến. Nhưng mọi tương tác của một người – không chỉ tương tác yêu đương – đều có thể định hình cách người đó sẽ ứng xử trong một mối quan hệ. Một nghiên cứu năm 2019, theo dõi 165 người từ 13 đến 30 tuổi, phát hiện rằng tình bạn bền chặt ở tuổi thiếu niên dự báo mức độ hài lòng trong đời sống tình cảm khi trưởng thành; trong khi trải nghiệm tình trường sớm không liên quan gì đến mức độ hài lòng sau này. (Thiếu niên thường học cách cãi nhau rồi làm lành với bạn bè, Phillips nói với tôi, nhưng họ có thể ít khi ở đủ lâu với người yêu để học cách giải quyết mâu thuẫn trong tình yêu.)

Xét cho cùng, trong một mối quan hệ, quan trọng nhất chính là con người bạn. Và những nét tính cách làm nên bạn rất có thể sẽ giữ khá ổn định suốt cuộc đời. Ví dụ, một nghiên cứu năm 2022 phát hiện rằng những người độc thân suốt thời niên thiếu – nhưng có mối quan hệ đầu tiên trước tuổi 26 – không hề tự ti hơn những người bắt đầu hẹn hò sớm hơn. Tita Gonzalez Avilés, một nhà tâm lý học về tính cách tại Đại học Johannes Gutenberg, Mainz (Đức), người dẫn đầu một số nghiên cứu này, nói với tôi rằng dù người ta thường nghĩ các mối quan hệ sẽ thay đổi bản thân họ, ảnh hưởng thực ra thường diễn ra theo chiều ngược lại: bạn là ai sẽ định hình bạn sẽ có kiểu quan hệ như thế nào. Thậm chí nghiên cứu còn cho thấy mức độ hài lòng của một người trong một mối quan hệ có xu hướng duy trì khá nhất quán qua các mối tình khác nhau của họ.

Với tất cả những điều đó, bạn có thể cho rằng việc thế hệ Z ít dính dáng đến chuyện tình cảm hơn là một điều tốt. Có lẽ người trẻ đang bận rộn với những mục tiêu khác, tập trung vào tình bạn, việc học và sở thích; có lẽ họ không còn muốn chấp nhận tạm bợ một người yêu “cho có”. Quá trình chuyển sang tuổi trưởng thành ngày nay thường kéo dài hơn, đẩy lùi nhiều cột mốc – như độc lập tài chính, mua nhà, và đáng chú ý là kết hôn – đôi khi lùi vô thời hạn. Theo cách đó, người trẻ có một lý do hết sức hợp lý để trì hoãn tìm kiếm tình yêu: hạn chót đã được kéo dài. Nhưng các nhà nghiên cứu đã chỉ ra những lý do khác, đáng lo ngại hơn, cho sự sa sút của tình trường tuổi trẻ.

Phillips đã nghe rất nhiều về các “situationship” (những mối quan hệ mập mờ) – và cả những tình huống thậm chí còn không đủ rõ ràng để gọi bằng cái nhãn đó. Cho cuốn sách mới của mình, First Love: Guiding Teens Through Relationships and Heartbreak (Tình Đầu: Hướng dẫn thanh thiếu niên vượt qua các mối quan hệ và đau khổ), bà đã phỏng vấn hơn 100 người trẻ và phụ huynh, và nhận thấy – giống như Ha – rằng tình cảm thời thanh thiếu niên ngày nay thường tồn tại trong một vùng xám. “Bạn có một giai đoạn dài gọi là chúng ta ‘đang nói chuyện với nhau’,” Phillips nói với tôi. “Hai người kiểu như vừa thăm dò quanh ý tưởng về một kết nối tình dục – lãng mạn, có thể thậm chí trải qua một vài trải nghiệm như vậy, nhưng lại không thực sự nói về mối quan hệ đó là gì.” Đối với một số người, việc không có kỳ vọng rõ ràng trong quan hệ có thể đem lại cảm giác tự do. Nhưng nhiều người khác, Phillips kể, cảm thấy sự mập mờ này gây căng thẳng, bởi họ không biết mình có quyền có cảm xúc gì – hay có quyền đòi hỏi gì. Một số người kể rằng họ đã lỡ “đầu tư tình cảm” vào một cuộc vui thoáng qua – và họ mô tả điều đó không chỉ là tin xấu, mà như một thất bại cá nhân: Họ nói rằng họ đã “để bị dính vào” (cứ như thể bị bắt quả tang), “trót có tình cảm” (như thể mắc một căn bệnh), hoặc rơi vào “dumb-bitch hour” – tạm dịch là “phút giây khờ dại” – (khi đêm khuya, hàng rào phòng thủ sụp xuống, họ nhắn tin cho người họ cảm mến và – lạy trời – để mình cảm thấy gần gũi với ai đó). “Người trẻ thường trách cứ bản thân,” Phillips nói với tôi, “bởi họ nghĩ rằng, Được thôi, người ta đã cho mình biết sẽ chẳng có gì nghiêm túc ở đây. Vậy mà trái tim mình vẫn để cho nó thành nghiêm túc.”

Nói cách khác, “cuộc suy thoái tình yêu” của người trẻ có thể phản ánh một sự thay đổi thực sự trong mức độ thoải mái với sự thân mật cảm xúc của người Mỹ nói chung. Các nhà nghiên cứu thế hệ mô tả Gen Z là nhóm đặc biệt coi trọng sự an toàn, ngại rủi ro và khó tin tưởng – vì vậy cũng hợp lý khi nhiều thiếu niên ngày nay do dự dấn thân vào một mối quan hệ, hoặc thậm chí do dự thừa nhận rằng họ quan tâm liệu cuộc tình chóng vánh của mình có tiếp tục vào tuần tới hay không. Theo một khảo sát năm 2023 của ứng dụng Hinge với người dùng hẹn hò Gen Z, 90% người tham gia cho biết họ muốn tìm được tình yêu – nhưng 56% nói rằng nỗi sợ bị từ chối đã ngăn họ theo đuổi một mối quan hệ tiềm năng, và 57% cho biết họ đã không thổ lộ tình cảm với ai đó vì lo rằng điều đó sẽ “khiến đối phương cụt hứng”. Những e ngại này có thể trở thành một vòng luẩn quẩn tự ứng nghiệm, Phillips nói, khi người trẻ luôn giữ đối tượng tiềm năng ở một khoảng cách an toàn – rồi đến lúc họ vẫn bối rối hoặc bị tổn thương, họ lại càng e dè chuyện yêu đương hơn. “Tại sao tôi lại muốn tiến xa hơn vào thế giới đó,” bà nói rằng nhiều người trẻ tự hỏi, “khi tôi đã có một mối tình thoáng qua dường như rất thân mật và đầy hứa hẹn nhưng rồi chẳng đi đến đâu cả?”

Tôi đã nghe điều tương tự từ Daniel A. Cox, giám đốc Trung tâm Khảo sát Đời sống Người Mỹ: Mọi người vẫn rất khao khát kết nối, nhưng ở Gen Z, “có một cảm giác lo lắng thực sự về cách phải làm sao để đạt được điều đó.” Nỗi lo về giao tiếp xã hội này ảnh hưởng đến cả quan hệ bạn bè lẫn tình cảm; thực tế, ông phát hiện rằng những người dành nhiều thời gian với bạn bè cũng có khả năng đã từng hẹn hò thường xuyên trong tuổi teen. “Cố gắng tạo dựng kết nối lãng mạn và cho phép mình dễ bị tổn thương – điều đó thực sự rất khó,” ông nói, “khi bạn liên tục lo sợ bị tổn thương hoặc bị lợi dụng.”

Một phần bản năng tự bảo vệ đó hẳn đã thấm từ thế hệ lớn tuổi hơn, đặc biệt trong quan hệ nam nữ. Cox nhận thấy, khi nghiên cứu cho một cuốn sách sắp ra mắt về khác biệt giới, rằng nam và nữ dường như ngày càng xa cách hơn. Nam thanh niên đang có xu hướng dịch chuyển sang phía bảo thủ hơn, và nhiều người cảm thấy họ bị hiểu lầm. Trong khi đó, nữ giới lại trở nên hoài nghi nam giới hơn. Nỗi sợ bị tấn công tình dục đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, và mối lo ngại về an toàn trên ứng dụng hẹn hò cũng tăng theo. Nếu nhiều phụ nữ trưởng thành cảm thấy cảnh giác như vậy, hãy tưởng tượng các cô gái trẻ sẽ thế nào: ở một độ tuổi non nớt dễ bị tổn thương, vẫn đang học hỏi về thế giới nhưng đã sớm phải nghe thông điệp – và, trong không ít trường hợp, chứng kiến thực tế – rằng con trai và đàn ông là nguy hiểm. Cũng hãy hình dung một số cậu bé và nam thanh niên cảm thấy ra sao: các em vừa mới định hình bản thân, nhưng đã tiếp nhận thông điệp rằng mình không được tin tưởng. Có lẽ không có gì ngạc nhiên khi người ta cố gắng kiểm soát cảm xúc lãng mạn của mình, hoặc bằng cách tập trung vào tình bạn, hoặc bằng cách giữ cho những situationship của họ không vướng bận cảm xúc.

Ngay cả trong tình trạng “chiến tranh lạnh giới tính” như vậy, nhiều bé gái có thể vẫn ổn – nhưng con trai có thể thiệt thòi hơn. Khi các nhà tâm lý nói với tôi rằng người trẻ có thể phát triển tốt mà không cần tình yêu lãng mạn, giả định ở đây là họ có những người bạn thân thiết để dựa vào và dạy họ các phép xã giao (bao gồm cả thứ đơn giản như cách bắt chuyện). Các cậu bé và nam thanh niên, những người thường không có được mối quan hệ thân tình như vậy, có xu hướng học các kỹ năng này từ nữ giới. Có thể họ có chị em gái, mẹ hoặc bạn nữ giúp đỡ – nhưng nếu không, Cox nói, việc sống độc thân có thể đặt họ vào một bất lợi thực sự về mặt cảm xúc và phát triển. Điều đó có thể khiến họ kém sẵn sàng cho việc hẹn hò.

Sự gia tăng thái độ hoài nghi đối với tình yêu lãng mạn là một mất mát – không chỉ cho nam giới, mà cho cả xã hội nói chung. Tình yêu lãng mạn không tốt đẹp hơn hay quan trọng hơn tình cảm bạn bè thuần túy, nhưng nó khác biệt – và việc tự nhủ rằng mình không cần tình yêu lãng mạn không có nghĩa điều đó là sự thật.

Phillips đã thảo luận với sinh viên về một trích đoạn trong Symposium của Plato, trong đó – buổi đầu của thời gian – thần Zeus bổ đôi mỗi con người để ngăn chặn kế hoạch lật đổ các vị thần của họ. Từ đó, ai nấy đều lang thang khắp nơi khao khát tìm kiếm nửa kia của mình. Yêu, theo câu chuyện này, là khi cuối cùng bạn tìm được người đó. Ấy vậy mà: Sinh viên của cô lại ghét câu chuyện này. Họ không thích ý tưởng rằng chỉ có duy nhất một người “dành cho” mỗi chúng ta, hoặc hàm ý rằng họ sẽ không thể trọn vẹn nếu thiếu sự đoàn tụ đó. Họ nói với cô rằng họ muốn tự mình là một con người hoàn chỉnh – chứ không phụ thuộc vào một người bạn tâm giao nào cả. Xét trên một phương diện, họ có lý.

Tuy vậy, Phillips vẫn thấy có điều gì đó buồn bã trong phản ứng của họ. Họ dường như không hiểu rằng “các mối quan hệ là sự trao đổi qua lại giữa các cá nhân,” cô nói: rằng “chúng bao gồm cả việc bạn cảm thấy bản thân được mở rộng bởi một người khác và rồi cũng có những hy sinh chân thành.” Bạn ít nhiều sẽ phụ thuộc vào người khác một chút khi ở trong một mối quan hệ; đó chính là điều mà sự cộng sinh của tình yêu đòi hỏi. Điều đó thật đáng sợ – nhưng nó có thể thật thú vị, và tuyệt đẹp khi tình yêu diễn ra tốt đẹp, và đôi khi cũng rất định hình nên con người bạn ngay cả khi tình yêu ấy không bền lâu. Có lẽ bạn sẽ muốn tự mình khám phá điều đó.

Dưới đây là bài dịch và nhận xét của bài viết We Should All Talk to Strangers
của Angelina Hazzouri.

Ý nghĩa chính

Bài viết gửi gắm nhiều thông điệp ý nghĩa về việc kết nối với người lạ và nhìn nhận con người:

• Mọi người thân quen đều từng là người xa lạ: Tác giả nhấn mạnh rằng tất cả những người quan trọng trong đời ta – bạn bè thân thiết, người yêu, đồng nghiệp gần gũi – cũng đều bắt đầu từ chỗ xa lạ. Cô kể rằng những người bạn tốt nhất của cô trước đây cô thậm chí chưa từng biết tên, và ngược lại có những người từng rất gần gũi giờ lại trở thành xa lạ. Thông điệp này nhắc nhở rằng mọi mối quan hệ đều khởi đầu bằng sự dám mở lời với một người xa lạ.

• Dám mở lòng đem lại trải nghiệm quý giá: Thông qua câu chuyện cá nhân, tác giả cho thấy việc can đảm bắt chuyện với người lạ có thể đem đến những trải nghiệm bất ngờ và ý nghĩa. Cô hồi tưởng những lần mình bắt chuyện với người lạ trong quá khứ – như một ca sĩ opera trên tàu, một cô bạn mùa hè, những người bạn tình cờ ở bữa tiệc – và tất cả những cuộc gặp gỡ đó đã mang đến cơ hội, tình bạn mới và thay đổi tích cực trong cuộc sống cô. Cuộc trò chuyện 3 tiếng đồng hồ với “chàng Đọc Sách Vỉa Hè” trong bài này tuy không dẫn đến tình yêu, nhưng cũng đủ khiến cô vui vẻ và khôi phục niềm tin vào lòng tốt của con người.

• Niềm tin vào sự kết nối và tính nhân văn: Trải nghiệm này giúp tác giả nhận ra rằng mình có điểm chung với mọi người mà cô gặp, dù ban đầu họ chỉ là người dưng. Cô cảm nhận sâu sắc triết lý “mọi chuyện xảy ra đều có lý do” – chính vì quán ăn đầu tiên xếp hàng quá đông nên cô mới đi nơi khác và gặp được anh chàng kia. Bài viết truyền tải một nhận thức tích cực rằng khi chúng ta cởi mở kết nối, chúng ta sẽ thấy thế giới ấm áp và “con người” hơn. Thậm chí, thông điệp “We have things in common with every person we meet” (Chúng ta có điểm chung với mỗi người ta gặp) còn cổ vũ người đọc nhìn nhận những người xa lạ xung quanh một cách bao dung và gần gũi hơn.

Thiên Toán, 16/03/2025

Tối thứ Ba, tôi lao ra khỏi chỗ làm lúc 6:27 chiều, biết mình có 33 phút để đến nhà sách trước khi họ đóng cửa. Cuốn sách họ đặt giúp tôi, Brat của Gabriel Smith — (đừng nhầm với BRAT của Charli XCX) — đã về tới, và tôi muốn lấy nó ngay để có thể bắt đầu đọc trong đêm đó. Tôi kịp đến hiệu sách Three Lives ở West Village, gần như hụt hơi, vừa đúng lúc được Troy đón vào và Marlowe ở quầy trao cho tôi cuốn sách. Tôi đã lui tới tiệm sách này từ năm 2018, hồi còn thực tập. Đây là một trong những nơi tôi yêu thích nhất ở New York, và đội ngũ nhân viên thân thiện ở đây – những người ban đầu hoàn toàn xa lạ với tôi – giờ đã thành những gương mặt quen thuộc.

Biết đây là đêm cuối tôi ở lại thành phố trong vài ngày (cuối tuần này tôi có tiệc họp mặt gia đình lớn ở Pennsylvania), tôi quyết định tự thưởng cho mình một bữa tối ở ngoài, bỏ qua món “thập cẩm” tùy tiện nào đó có thể chế ra từ những thứ còn sót lại trong tủ lạnh tuần này. Cầm cuốn sách mới trong tay, tôi bước tới quán THISBOWL ở khu NoHo, kỳ vọng sẽ chỉ phải xếp hàng một chút (đúng là mơ mộng). Nhưng tôi liền chạm trán những ánh mắt phán xét từ hàng dài hơn hai chục khách hàng KITH, người mẫu Instagram, và fan của Nolita Dirtbag. Né khỏi cảnh phải đợi 40 phút chỉ để lấy một tô đồ ăn giá $20, tôi tiếp tục đi và tạt qua xem thời gian chờ ở Thai Diner, một quán ruột của tôi. Khi thấy tình hình cũng tương tự, tôi chuyển sang lựa chọn kinh điển của tôi cho mùa hè: ăn tối ngoài trời ở Café Select.

“Tôi ngồi bàn đó được không?” tôi hỏi anh phụ trách chỗ ngồi, tay chỉ vào chiếc bàn ngoài trời trước cửa sổ, phía ngoài cùng bên phải. Kỳ lạ là lần nào tôi đến, bàn này cũng có sẵn. Không cần nhìn thực đơn, tôi gọi một đĩa salad rau xanh với thịt gà kèm một ly sauvignon blanc. Có lẽ đó cũng chính là món tôi đã gọi lần gần nhất ngồi ở bàn này vào mùa hè năm ngoái và cả mùa hè trước nữa. Đúng là thói quen khó bỏ.

Khi chờ ly rượu mang ra, tôi chợt có cảm giác déjà vu lạ thường và nhớ lại lần mình dùng bữa ở đây với người yêu cũ. Tôi nhớ lại cuộc trò chuyện hôm đó và tự hỏi tại sao rất nhiều cảm xúc của tôi khi ấy về tình bạn, công việc và New York đến giờ vẫn không thay đổi — dù tốt hơn hay tệ hơn — như một lời nhắc nhở rằng có những điều trong đời tôi luôn ổn định, nhưng đồng thời cũng khiến tôi suy ngẫm về những thứ đã đổi thay nhiều ra sao. Một người từng là kẻ xa lạ với tôi đã trở thành một phần quan trọng trong thế giới của tôi, để rồi giờ đây lại thành người xa lạ lần nữa. Tôi chợt nghĩ đến lời bài hát của Ethel Cain: “Đừng nói chuyện với người lạ kẻo bạn sẽ yêu mất đấy.”

Từ lâu tôi đã bị cuốn hút bởi ý tưởng rằng mỗi người trong cuộc đời mình từng có lúc là người xa lạ. Những người tôi xem là bạn thân nhất thì đã có thời điểm họ là những người tôi chưa hề gặp gỡ. Khi tôi còn nhỏ, tôi thậm chí chưa từng nghe đến tên của những người mà bây giờ ngày nào tôi cũng chuyện trò — những người tôi mời đến nhà ăn tối, gửi cho họ những dòng tweet hài hước, khóc cùng họ và nói “tôi yêu bạn” với họ. Ngược lại, một số người mà trước đây tôi thường mời đến nhà ăn tối, gửi tweet buồn cười, khóc cùng và từng nói “tôi yêu bạn” giờ lại thành người xa lạ.

Ly sauvignon blanc của tôi được mang ra bàn. Tôi mở cuốn sách mới tinh của mình ra (vì cuốn trước vừa đọc xong), rồi tựa lưng vào ghế băng gỗ, vắt chéo chân phải lên chân trái. Đôi bốt đen của tôi trầy xước, lấm bẩn và cần được đem đi “spa” phục hồi da, nhưng tôi đi chúng hằng ngày nên chẳng nỡ xa chúng dù chỉ một hôm. Tôi ngước lên khỏi trang sách và để ý thấy một anh chàng trạc tuổi tôi cũng đang làm y như vậy ở chiếc bàn bên kia lề đường — anh ta vừa nhâm nhi rượu vừa đọc một cuốn sách có vẻ cũng mới đối với anh. Chúng tôi chạm mắt nhau và tôi ngượng ngùng nhìn ngay trở lại trang sách trước mặt.

Đọc được vài trang đầu của Brat, tôi không thể không nhận thấy chàng Đọc Sách Vỉa Hè cứ liếc nhìn mình. Tôi cũng nhìn anh một giây, rồi liền rút điện thoại ra nhắn cho đám bạn về Tình Hình Hiện Tại.

Tôi: kiểu giờ tôi có nên nói chuyện với anh ấy không haha

Emily: CHO ANH TA SỐ ĐIỆN THOẠI ĐI!

Emily: HOẶC

Emily: đưa số cậu cho phục vụ đưa cho anh ấy

Tôi: phục vụ bàn là nam, tớ không chắc anh ta có chịu hợp tác không nữa

Jack: sang ngồi chung bàn với anh ta đi

Tôi: tớ đâu có GAN LÀM CHUYỆN ĐÓ, TRỜI ƠI

Jack: chịu thôi

Jack: Mùa hè mà, cứ tấn công đi

Tôi phải ngồi đắn đo một lúc về chuyện này.

Tôi ngồi đó một hồi cố gắng đọc sách nhưng trong đầu cứ vẩn vơ nghĩ về cái ý niệm “người xa lạ”. Tôi tưởng tượng vài tình huống khác nhau xem chuyện gì sẽ xảy ra nếu bằng cách nào đó tôi bắt chuyện với chàng Đọc Sách Vỉa Hè. Liệu tôi có hối tiếc không nếu tôi không nói chuyện với anh ta và rồi không bao giờ thấy anh ta nữa? Tôi cũng nhớ lại những người xa lạ mà trước đây tôi từng bắt chuyện và rốt cuộc họ đã làm thay đổi cuộc đời tôi — như anh chàng ca sĩ opera tôi gặp trên chuyến tàu từ Milan đến Crema, người không nói tiếng Anh nhưng đã thách thức tôi trò chuyện với anh hoàn toàn bằng tiếng Ý, giúp tôi chứng minh được với bản thân rằng mình thực sự biết nói tiếng Ý (hồi đó — giờ thì quên rồi); rồi cô gái tôi gặp khi làm mùa hè năm 2014 ở một thị trấn biển nơi tôi chưa quen ai, cô ấy sau đó đã thành người bạn tri kỷ; rồi những cô bạn tôi gặp tại bữa tiệc “Perfectly Imperfect” ở Baby’s All Right năm 2022 sau khi mấy người bạn tôi bỏ về trước, cuộc gặp đó cuối cùng đã mở lối cho tôi bước vào thế giới của giới trẻ khu downtown New York; và cả những vị khách “+1 của +1” mà tôi gặp ở chính các buổi tiệc do tôi tổ chức, về sau lại trở thành khách mời thân thiết của tôi.

Khi đĩa salad được dọn ra, lúc tôi đang xắt miếng gà nướng thì chàng Đọc Sách Vỉa Hè vẫn nhìn tôi. Thấy anh gọi thêm một ly spritz, tôi cũng gọi thêm một ly rượu. Trò này hai người đều chơi được nhé. Tôi nhắn tin cho Emily.

Tôi: tớ vừa đầu tư thêm $12 mua rượu để nuôi cái tình huống căng thẳng này rồi

Emily: ok sếp, giờ tụi mình tính sao?

Tôi bật cười thành tiếng. Mốt mới: gọi bạn bè là “sếp”.

Chàng Đọc Sách Vỉa Hè thấy tôi vừa cười vừa nhìn điện thoại thì mỉm cười. Đang hơi ngà ngà sau hơn một ly rượu (tôi vốn dễ say), tôi mỉm cười đáp lại và ra hiệu mời anh sang ngồi cùng. “Tôi hả?” anh nhép miệng, tay chỉ vào mình trong khi đứng dậy rời bàn. “Anh có muốn ngồi với tôi không?” tôi cất tiếng hỏi. Anh bê ly spritz và cuốn sách của mình sang bàn tôi và dặn phục vụ gộp chung hóa đơn. Anh giới thiệu tên mình (nhưng tôi vẫn sẽ gọi anh là chàng Đọc Sách Vỉa Hè nhé) và tôi nghe giọng anh có vẻ là người Ý. “Anh đến từ đâu vậy?” tôi hỏi. “Rome,” anh đáp. “Hồi trước tôi từng nói được tiếng Ý đấy,” tôi lẩm bẩm một mình, chợt nghĩ về anh chàng ca sĩ opera trên tàu năm nào. Hy vọng ông ấy vẫn khỏe.

Chúng tôi ngồi đó trò chuyện suốt 3 tiếng đồng hồ. Cảm giác cứ như một buổi hẹn hò, nhưng thật ra không phải vậy. Tôi không nghĩ giữa hai chúng tôi có kết nối lãng mạn, nhưng chắc chắn chúng tôi đã có một kiểu kết nối “tám chuyện bên lề đường vào một đêm thứ Ba tình cờ suốt 3 tiếng liền”. Anh kể tôi nghe về gia đình anh, về tuổi thơ ở Rome, về môn chèo thuyền buồm, về chuyện làm tài chính và ghét cay ghét đắng công việc của mình, về việc người Mỹ ăn tối quá sớm và Caffe Reggio thì dở tệ. (Thật ra đâu đến nỗi.) Tôi bảo anh nghỉ quách việc tài chính đi, thì anh nói anh cần việc đó để giữ visa, trừ phi tôi muốn cưới anh để anh lấy thẻ xanh. Tôi bảo sẽ nghĩ thêm về chuyện đó. Anh nói anh biết cách đặt chỗ ở Roscioli. Tôi bảo vậy thì tôi càng phải cân nhắc nghiêm túc rồi. Chúng tôi định gọi thêm đồ uống nhưng cuối cùng quyết định rằng trò chuyện 3 tiếng đồng hồ vậy là quá đủ cho một đêm rồi.

Đã 11 giờ đêm và tôi phải về nhà đi ngủ vì tôi là người Mỹ.

Đã 11 giờ đêm và anh ấy phải về nhà nấu bữa tối vì anh ấy là người Ý.

Anh viết tên và số điện thoại của mình lên tấm bưu thiếp của quán Café Select rồi vẽ thêm một mặt cười, bởi đó chính là hình xăm của anh. Tôi vừa đi bộ về nhà vừa lâng lâng, không phải vì tôi cảm nắng (tôi không hề), mà vì tôi cảm thấy niềm tin vào lòng tốt của con người được khôi phục. Tôi được nhắc nhở rằng chúng ta có điểm chung với mọi người mà ta gặp. Tôi cũng được nhắc nhở rằng mọi thứ xảy ra đều có lý do của nó; nếu hàng chờ ở quán THISBOWL khi nãy không kéo dài hơn 40 người, thì tôi đã chẳng có được cuộc chuyện trò tuyệt vời với chàng Đọc Sách Vỉa Hè — người mà có lẽ tôi sẽ không bao giờ gặp lại, trừ phi anh ấy mời tôi tới Roscioli và rồi hai đứa sẽ phải kết hôn luôn sau đó.

Tôi sẽ nói chuyện với người lạ nhiều hơn.* Tôi sẽ bắt đầu nhiều cuộc trò chuyện trực tiếp ngoài đời hơn. Tôi sẽ tiếp tục mang sách ra đọc ở nơi công cộng thay vì đọc trên màn hình, với hy vọng điều đó khiến tôi trông dễ gần hơn. Tôi sẽ tiếp tục đi ăn một mình, vì đó là cách tôi khởi đầu trang Substack của mình và cũng đã gần một năm trôi qua, việc này đã làm cuộc sống tôi trở nên tốt đẹp hơn. (!!!!!)

HÃY NÓI CHUYỆN VỚI NGƯỜI LẠ!

*Tôi không khuyên bạn bắt chuyện với người lạ trên máy bay. Trừ khi bạn thực sự cảm thấy cuộc trò chuyện đó vô cùng cần thiết, có thể làm thay đổi cuộc đời và chắc chắn là đối phương cũng sẵn lòng hưởng ứng, còn không thì làm vậy khá là phiền. Và mẹ ơi, con biết mẹ sẽ đọc những dòng này và mẹ với con không cùng quan điểm, nhưng làm ơn đừng nói chuyện với người lạ trên máy bay nữa nhé.